Trong khai thác các giá trị từ biển, Việt Nam đang từng bước chuyển sang quản trị tổng hợp, kết nối các ngành, lĩnh vực và nguồn lực để hình thành hệ sinh thái kinh tế biển, nơi hội tụ, lan tỏa các giá trị về kinh tế, quốc phòng, an ninh, khoa học - công nghệ, văn hóa và đối ngoại. Đây là nền tảng để hiện thực hóa mục tiêu xây dựng Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh.
Mở rộng không gian phát triển
Ngày 28/7/2026, Ban Chấp hành Trung ương đã ban hành Nghị quyết số 20-NQ/TW của Hội nghị lần thứ ba Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV “về xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh” (Nghị quyết 20). Nghị quyết đặt ra một yêu cầu có ý nghĩa chiến lược khi nhấn mạnh: Biển, đảo Việt Nam gắn liền với chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc, là nền tảng quan trọng của sức mạnh tổng hợp quốc gia. Xây dựng và phát triển Việt Nam trở thành quốc gia biển mạnh là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Yêu cầu trên không phải một nhiệm vụ riêng của kinh tế biển, mà là chiến lược phát triển đất nước lâu dài, gắn chặt với xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đây chính là bước chuyển từ tư duy khai thác biển sang quản trị biển hiện đại; từ phát triển kinh tế ven biển sang phát triển quốc gia biển mạnh; từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp, thống nhất không gian biển quốc gia.
Khi biển được nhìn nhận là một không gian phát triển chiến lược, mọi quy hoạch, chiến lược, chương trình phát triển đất nước đều phải đặt trong mối quan hệ thống nhất, phục vụ yêu cầu bảo vệ chủ quyền, quyền chủ quyền, quyền tài phán quốc gia; nâng cao năng lực phòng thủ và bảo vệ lợi ích quốc gia trên biển. Cách tiếp cận này đang mở ra một không gian phát triển rộng lớn hơn, đó là không gian của biển xa, biển sâu và những không gian biển mới; của năng lượng ngoài khơi, logistics, cảng biển, công nghiệp đóng tàu, nuôi biển công nghệ cao, công nghệ sinh học biển… Đồng thời, hình thành hệ thống quản trị biển quốc gia hiện đại, thống nhất, đồng bộ, dựa trên khoa học, công nghệ, dữ liệu số…
Hình thành hệ sinh thái kinh tế biển
Tại nhiều địa phương ven biển, chủ trương ấy đang được hiện thực hóa với những kết quả bước đầu khá ấn tượng. Điển hình là TP Hải Phòng từng bước mở rộng không gian logistics và dịch vụ cảng biển quốc tế. Khu bến cảng nước sâu Lạch Huyện đã có 6 bến đưa vào khai thác, đủ năng lực đón tàu container sức chở 12.000 TEU và tàu tổng hợp 160.000 DWT, mở thêm cánh cửa để hàng hóa Việt Nam đi thẳng tới các thị trường quốc tế, từ đó rút ngắn thời gian, giảm chi phí logistics và gia tăng sức cạnh tranh. Ngoài ra, 4 bến cảng tiếp theo tại Lạch Huyện cũng phấn đấu khởi công vào cuối năm nay.
Ở vùng biển Tây Nam, Hòn Khoai (tỉnh Cà Mau) cũng chuyển mình mạnh mẽ với hai công trình chiến lược: Cảng tổng hợp lưỡng dụng và tuyến cầu vượt biển dài 18km nối đảo Hòn Khoai với đất liền. Khi hoàn thành, công trình không chỉ xác lập kỷ lục mới về chiều dài cầu vượt biển trong nước mà còn mở lối giao thương quốc tế, tạo thế trận vững chắc về quốc phòng - an ninh, hiện thực hóa khát vọng “vươn ra biển lớn” ở vùng cực Nam Tổ quốc.
Bên cạnh đó, một không gian phát triển mới đang được mở ra từ năng lượng ngoài khơi. Điều chỉnh Quy hoạch điện VIII đặt mục tiêu khai thác mạnh tiềm năng điện gió ngoài khơi, với tổng công suất phục vụ nhu cầu điện trong nước đạt khoảng 6.000 - 17.032MW trong giai đoạn 2030 - 2035, định hướng đến năm 2050 đạt trên 113.000MW. Không chỉ dừng ở tiềm năng, những mắt xích đầu tiên của hệ sinh thái công nghiệp năng lượng biển đang hình thành. Tháng 6/2025, Cảng biển quốc tế Trung Nam Cà Ná chào đón chuyến tàu đầu tiên chở thiết bị điện gió, mở ra hướng kết nối giữa hạ tầng cảng biển với các dự án năng lượng và chuỗi cung ứng công nghiệp. Khi hạ tầng cảng được kết nối với các dự án LNG, điện hạt nhân và điện gió ngoài khơi, Cà Ná có điều kiện trở thành điểm kết nối quan trọng của chuỗi giá trị năng lượng, từ vận chuyển, cung ứng thiết bị đến phát triển các ngành công nghiệp phụ trợ, tạo dư địa để các doanh nghiệp trong nước tham gia sâu hơn vào hệ sinh thái năng lượng mới.
Những chuyển động đó cho thấy yêu cầu không phải là phát triển từng ngành biển riêng lẻ, mà hình thành một hệ sinh thái kinh tế biển. Khi các “mắt xích” được kết nối, giá trị từ biển không chỉ nằm ở khai thác mà được nhân lên trong cả chuỗi sản xuất, dịch vụ và đổi mới sáng tạo.
Tháo gỡ “điểm nghẽn” thể chế
Để kết nối những “mắt xích” thành một hệ sinh thái kinh tế biển, trước hết phải tháo gỡ những “điểm nghẽn” về thể chế. Tiềm năng biển rất lớn, song nếu thể chế chưa theo kịp, nguồn lực vẫn có thể bị lãng phí. Đây là một trong những vấn đề căn cốt mà Nghị quyết 20 nhận diện và đặt ra yêu cầu giải quyết.
Nghị quyết xác định, đổi mới quản trị không gian biển quốc gia là nội dung cốt lõi, mang tính đột phá trong hoàn thiện thể chế phát triển quốc gia biển mạnh. Hệ thống pháp luật về biển, hải đảo và các lĩnh vực liên quan phải được rà soát, hoàn thiện theo hướng thống nhất, đồng bộ, minh bạch, ổn định, khả thi và có sức cạnh tranh quốc tế; đồng thời phải tháo gỡ các “điểm nghẽn”, chồng chéo, mâu thuẫn; giải phóng và huy động hiệu quả các nguồn lực.
Đặc biệt, Nghị quyết nhấn mạnh yêu cầu nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật về biển, gắn trách nhiệm của cơ quan thực thi với kết quả thực hiện. Đây là vấn đề có ý nghĩa rất lớn, bởi một chủ trương, chính sách dù tiến bộ đến đâu cũng khó tạo ra chuyển biến nếu khâu thực thi thiếu quyết liệt, trách nhiệm không rõ ràng, phối hợp không hiệu quả. Thực tế, những hạn chế trong mô hình quản lý hiện nay không chỉ nằm ở cơ chế, chính sách mà còn ở khâu tổ chức thực hiện. Nghị quyết 20 đã chỉ ra khá rõ nguyên nhân, trong đó chủ yếu là công tác lãnh đạo, chỉ đạo, quán triệt và tổ chức thực hiện các chủ trương của Đảng có lúc, có nơi chưa thật sự quyết liệt, quyết tâm chính trị chưa cao…
Vì vậy, chuyển từ quản lý theo ngành sang quản trị tổng hợp không đơn thuần là thay đổi cơ chế phối hợp, mà là đổi mới phương thức quản trị một không gian phát triển đặc biệt. Nghị quyết yêu cầu khẩn trương kiện toàn, đổi mới toàn diện cơ chế điều phối liên ngành về biển và đại dương thống nhất, tập trung, đồng bộ, hiệu quả giữa các ngành, lĩnh vực, địa phương. Chính phủ thống nhất quản lý, giao một cơ quan chủ trì điều phối các hoạt động trên biển, phân định rõ chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và trách nhiệm của các cơ quan, tổ chức liên quan.
Đây chính là “chìa khóa” để những nguồn lực đang phân tán có thể được kết nối; những dự án, chương trình đang có nguy cơ chồng lấn về lợi ích có thể được điều hòa; những tiềm năng chưa được khai mở có thể trở thành động lực phát triển.
Khi biển được đặt đúng vị trí trong chiến lược phát triển quốc gia; không gian biển được quản trị bằng thể chế hiện đại, dữ liệu, khoa học và công nghệ; khi người dân và doanh nghiệp thực sự trở thành những chủ thể của quá trình phát triển, khát vọng trở thành quốc gia biển mạnh sẽ có nền tảng vững chắc để trở thành hiện thực.
Xây dựng “thế trận lòng dân” vững chắc từ hướng biển
Một quốc gia biển mạnh không chỉ được đo bằng hệ thống cảng biển, những con tàu hiện đại hay trung tâm logistics, dự án năng lượng ngoài khơi. Thước đo cuối cùng vẫn phải là con người.
Nghị quyết 20 đặt mục tiêu nâng cao toàn diện đời sống vật chất và tinh thần của Nhân dân vùng biển, đảo; 100% cư dân được tiếp cận điện, nước sạch, Internet băng rộng và dịch vụ y tế, giáo dục; hỗ trợ ngư dân và cư dân vùng biển, hải đảo phát triển sinh kế bền vững… Quan trọng hơn, Nghị quyết xác định phát huy vai trò của ngư dân, cư dân biển là chủ thể trực tiếp tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc từ hướng biển. Những mục tiêu và yêu cầu này mang một ý nghĩa nhân văn sâu sắc, theo đó, phát triển quốc gia biển mạnh phải bắt đầu từ xây dựng một cộng đồng cư dân biển mạnh. Người dân phải có sinh kế ổn định, có điều kiện tiếp cận các dịch vụ thiết yếu, có niềm tin và khả năng gắn bó lâu dài với biển. Khi ấy, phát triển kinh tế và bảo vệ chủ quyền không phải hai nhiệm vụ tách rời, mà bổ trợ cho nhau.
Giữ biển vì thế không chỉ là nhiệm vụ của các lực lượng chuyên trách. Đó còn là sự hiện diện bền vững của cộng đồng; là những con tàu vươn khơi, những ngư dân yên tâm làm ăn, những cư dân sinh sống trên đảo, những doanh nghiệp đầu tư dài hạn và một “thế trận lòng dân” được xây dựng vững chắc từ hướng biển.
Nguồn: https://baophapluat.vn/kien-tao-quoc-gia-bien-manh.html
